"استعدادیابی " مشاور شغلي" کوچینگ

مشاوره تحصیلی مقدمه این نوع از مشاوره اختصاص به دانش آموزان مدارس و دانشجویان دارد. که برای کمک و راهنمایی آنها در زمینه انتخاب رشته تحصیلی در دوره دبیرستان، انتخاب رشته تحصیلی دانشگاهی، اطلاع از مقررات و شرایط و قوانین مدرسه یا دانشگاه و یا هر مسئله و مشکلی که در محیط تحصیل برای آنها ممکن است پیش بیاید دارد. رفع این نوع مسائل یا مشکلات به عهده مشاوران تحصیلی است. اما حوزه فعالیت این نوع از مشاوره: مشاوره تحصیلی در زمینه انتخاب رشته و راهنمایی شغلی در این زمینه مشاور به دانش آموز کمک می‌کند با اطلاع از ویژگیها و شرایط خود، رشته‌ها و شرایط جامعه تصمیم مناسبی در مورد انتخاب رشته تحصیلی‌اش اتخاذ کند. چنین فرایندی چه در سال اول دبیرستان و برای انتخاب رشته تحصیلی دوره متوسط صورت بگیرد و چه برای انتخاب رشته دانشگاهی تفاوت چندانی نمی‌کند. آشنایی مشاور با ویژگیها و مقررات موجود مربوط به هر دوره (متوسط یا دانشگاهی) بسیار حایز اهمیت است. مشاور تلاش می‌کند علاوه بر اینکه مراجع را از جنبه‌های مختلف هوشی، استعداد و علایق شناسایی کند بلکه این شناخت را با شناختهای خود دانش آموز درهم می‌آمیزد و با در نظر گرفتن مقررات بیرونی و شرایط ویژه جامعه اقدام به تصمیم گیری کنند. یژگیهای خود دانش آموز که باید شناسایی شوند عبارتند از: میزان بهره هوشی، نمرات تحصیلی او، تعیین نقاط قوت و ضعف او در دروس مختلف، بررسی علایق و استعدادهای او در زمینه رشته‌ها و مشاغل. برای این کار گاهی مشاور از آزمونهایی چون تست هوش، آزمون رغبت سنج و آزمونهای سنجش استعداد کمک می‌گیرد. از سوی دیگر باید دانش آموز شناخت کاملی نیز از خود رشته تحصیلی به دست آورد. اینکه چه دروسی در آن مطالعه می‌شوند، آینده شغلی آن چیست؟ و ... . مشاوره تحصیلی در زمینه بررسی افت تحصیلی برخی از دانش آموزان ممکن است دچار افت تحصیلی شوند. برخی از این دانش آموزان خود به مشاوره تحصیلی مراجع می‌کنند و برخی توسط مسئولان مدرسه به مشاور مدرسه معرفی می‌شوند. در هر حال مشاور تحصیلی به بررسی عمل مختلف افت تحصیلی می‌پردازد. برای بررسی احتمال وجود عمل خانوادگی از خود دانش آموز و خانواده او کمک می‌گیرد. عوامل مدرسه را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد و همچنین به بررسی سلامت جسمی و روانی دانش آموز می‌پردازد. شناخت و پیدا کردن علت افت تحصیلی در گام اول قرار دارد. بعد از پیدا کردن علت، مشاور به کمک دانش آموز و در صورت لزوم خانواده او و مسئولان مدرسه به رفع آن علت اقدام می‌کنند. یا اینکه راهنماییهایی به دانش آموزان برای رفع علت ارائه می‌شود و پیشرفت او مورد پیگیری قرار می‌گیرد. از جمله این راهنمایی شامل شیوه افزایش انگیزش دانش آموز، آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه، آموزش شیوه‌های مواجهه با تغییرات اساسی و غیره خواهد بود. مشاوره تحصیلی در زمینه آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه برخی از دانش آموزان با وجود اینکه افت تحصیلی نشان نمی‌دهند، اما ممکن است نیاز به آموزش شیوه‌های صحیح مطالعه و روشهای بهسازی حافظه داشته باشند. آموزش چنین روشهایی می‌تواند به جلوگیری از اتلاف وقت دانش آموز و بالا بردن بهره‌وری او کمک کند. برنامه‌ریزی برای مطالعه، رعایت اصول یادگیری در برنامه‌ریزی برای مطالعه، رعایت ویژگیهای حافظه‌های مختلف می‌تواند به دانش آموز کمک کند تا روش مطالعه صحیحی داشته باشد و نتیجه بهتری کسب نماید. مشاوره تحصیلی در زمینه کاهش اضطراب امتحان اغلب افراد در جلسه امتحان و یا قبل از آن درجاتی از اضطراب را دارا هستند. داشتن مقداری اضطراب در شرایط امتحانی کاملا طبیعی و گاهی حتی ضروری است. چون موجب بالا نگه داشته شدن سطح انگیختگی فرد شده و عملکرد او را بهبود می‌بخشد. اما در صورتی که میزان این اضطراب از حد طبیعی بالا برود باعث مختل شدن عملکرد فرد خواهد شد. بنابراین مشاور تحصیلی تلاش می‌کنند با آموزش شیوه صحیح مطالعه بالا بردن کارآیی حافظه و استفاده بهینه از زمان، دانش آموز اطمینان و یقین نسبت به خود پیدا کند. به عبارتی تلاش می‌کند اعتماد به نفس او را بالا ببرد تا از پیدا شدن افکاری که باعث اضطراب در او می‌شوند جلوگیری کند. چنین دانش آموزانی افکاری از این قبیل دارند. نمره کمی خواهم گرفت، خوب نخوانده‌ام، همیشه شکست می‌خورم و ... . مشاوره تحصیلی کمک می‌کند تا دانش آموز با تسلط بیشتری به مطالب مورد نظر سر جلسه امتحان حاضر شود و علاوه بر این به خود اعتماد به نفس داشته باشد. همچنین ممکن است روشهای اختصاصی مثل آموزش روشهای آرامش ورزی مورد استفاده قرار بگیرید. در صورت حاد بودن میزان اضطراب دانش آموز به مراکز اختصاصی‌تر ارجاع داده می‌شود. بحث مورد نظر ما زیر مجموعه ای از عوامل افت تحصیلی دانش آموزان از جمله دقت ، توجه و تمرکز حواس است دقت : مونتنی ، دقت را قلم حکاکی حافظه می داند. برای افزایش تاثر و به طور کلی برای داشتن حافظه خوب لازم است که به طور شایسته ای دقت خود را درباره موضوعی که می خواهیم به خاطر بسپاریم ، معطوف کنیم و اجازه ندهیم که موضوع دیگری آن را متوجه خود کند. برای این که عامل دقت را خوب به کار ببندیم باید از همه حواس خود به بهترین شکل ممکن کمک بگیریم. حواس ظاهری ما بینایی ، شنوایی ، بویایی ، لامسه و چشایی در ایجاد دقت موثرند که گوشه نگاهی به آنها می پردازیم: بینایی: با این که ضعیف کردن محرکها نه تنها به تقویت حس بینایی کمک نمی کند؛ بلکه آن را ضعیف نیز می کند، بنابراین برای تقویت این حس باید کوشید که به هر آنچه در اطرافمان هست دقیق شویم. بسیاری از اشیا را هر روز می بینیم ؛ ولی به علت عدم دقت زود فراموش می کنیم که با تمرین این حس تقویت خواهد شد. به عنوان مثال می توانید به اجزای تشکیل دهنده خودکاری که در دست می گیرید بیشتر دقت کنید و بکوشید به چیزهایی که تا کنون توجه نکرده اید نگاه کنید. شنوایی: برای تقویت این حس محرک را به حداقل برسانید، به طوری که به سختی قادر به شنیدن نباشید یا اگر به یک قطعه موسیقی گوش می دهید، بکوشید سازهای آن موسیقی که نواخته می شوند را بشناسید. بویایی: مانند حس شنوایی محرک را ضعیف کنید تا این حس برایتان بیشتر اهمیت پیدا کند. چشایی: در خوردن غذا دقت کنید آن را آرام بجوید و مزه ها و نوع مواد خوراکی را تشخیص دهید از خوردن غذای داغ بپرهیزید. لامسه: این حس نقش کمتری در حافظه دارد؛ ولی می توان آن را قوی تر کرد و بر میزان دقت موثر دانست. همیشه اتفاقات و مطالبی که توام با حوادث غیر معمول باشند بهتر در ذهن ما می مانند برای دقت جهت یادگیری یک موضوع بویژه به روند عمومی و رنگ نگاه کنید، لمس کنید، بو کنید، گوش کنید، وزن و حجم و سختی را بیازمایید؛ هر چه بیشتر حواس خود را بکار برید بیشتر موضوع را به خاطر می آورید و بهتر یاد می گیرید. هلن کلر می گوید: « دقت مادر حافظه است و دختر دانش» یعنی هر چه دانش و آگاهی و معلومات ما بیشتر شود دقت ما نیز به همان نسبت بالا می رود و هر چه دقت بیشتر می شود یادگیری بهتر میسر می شود. علاقه: از جمله عوامل دیگری که به افزایش تاثر کمک می کند میزان علاقه فرد به فعالیتی است که صورت می دهد. علاقه مندی باعث تمرکز، دقت ، تداوم و در نهایت افزایش یادگیری می شود. هیجان: هر هیجانی چه مثبت چه منفی روی حافظه و یادگیری اثر دارد. همیشه اتفاقات و مطالبی که توام با حوادث غیر معمول یا هیجان آور باشد، بهتر در ذهن باقی می ماند مثلا درسی را که معلم یا مربی با هیجان و شوخی آموزش می دهد بیشتر در ذهن باقی می ماند. توجه انتخابی: توجه به مسائل و امور می تواند به صورت انتخابی صورت گیرد به عنوان مثال به چیز خاصی توجه شود، اگر انتخاب نبود و در یک زمان تمامی محرکها درک می شد، انسان قادر به تحمل آنها نبود و دچار ناراحتی شدید روحی می شد. مقدمه دقت توجه انتخابی است یعنی عملا تا توجه انتخابی در خصوص هدف صورت نگیرد، دقت معنا نخواهد داشت. انتظار: این عامل روی دقت اثر می گذارد. ایجاد پرسش درباره یک موضوع یا موضوع های مختلف یک کتاب پیش از مطالعه آن باعث ایجاد انتظار برای یافتن پاسخ آن و باعث دقت می شود. به طور معمول افراد کنجکاو دارای دقت بالایی هستند، چون همیشه انتظار جواب مجهولات خود را دارند. به یاد داشته باشید همیشه پیش از مطالعه با طرح پرسشهای مختلف از موضوعی که می خواهید مطالعه کنید در خود انتظار و بالطبع دقت ایجاد کنید. هدف: همیشه پیش از مطالعه کتاب یا موضوع ، هدف خود را مشخص و تعیین کنید. چه موضوعات و مطالبی مدنظر شماست؟ و حداقل از بخشهایی که هدف شما را برآورده نمی کند خودداری کنید، این مساله نوعی مرزبندی است. تداعی: تداعی و ارتباط بین مفاهیم ، کلمات و اشیا باید فوق العاده مسخره ، خنده دار و مضحک باشد. مضحک بودن تداعی به حفظ آن تداعی در ذهن و فکر کمک بسیار موثری می کند. حرکت: همیشه دیدن یک فیلم (تصاویر متحرک) بیش از دیدن یک اسلاید و تصاویر جدا از هم در ذهن باقی می ماند. رنگهای غیرواقعی: برای پایداری مطالب و اشیا به آنها رنگهای مضحک و غیر واقعی بدهید، مثلا رنگ دریای صورتی. جابه جایی: از این اصل برای به خاطرسپاری استفاده زیادی می شود. بکوشید جای اشیا و افراد را به صورت غیر واقعی عوض کنید. خود بازیگری: تا جای ممکن بکوشید در هنگام تداعی و برقراری ارتباط، خودتان را هم دخالت دهید یعنی انجام دهنده کارهای خودتان باشید یا دست کم نظاره گر باشید. جان و احساس: به اشیا و مطالب جان بدهید مانند دوران کودکی و خودتان هم تحت تاثیر قرار گیرید. اغراق: تداعی واقعی و روزمره ، پایداری کمی در حافظه دارند و هر چه مبالغه آمیزتر باشند، پایداری بیشتری در حافظه دارند.عواملی که مطالعه کردید در ایجاد ثبات یادگیری بسیار اهمیت دارد و می تواند اعتماد به نفس و خودپنداره شما را به عنوان فراگیر دائمی در طول زندگی و دوران تحصیل رسمی و غیر رسمی بخوبی تقویت کند. راهکارهای بالا بردن تمرکز فکر و مبارزه با عوامل منفی و آفات آن به عرضتان می رسانیم که: «عدم تمرکز حواس»، موضوعى است که بسیارى از جوانان از آن رنج مى‏برند و دلایل مختلف و متعددى دارد. همان طور که خود مى‏دانید، تمرکز حواس در هر کارى از جمله مطالعه و درس خواندن - از ضروریات قطعى است. تمرکز حواس، حالتى ذهنى و روانى است که در آن حالت، تمام قواى حسى، روانى و فکرى انسان روى موضوع خاصى متمرکز مى‏شود و تضمین کننده امر یادگیرى و انجام صحیح کارها و رهایى از خطرات احتمالى است. به هر حال در یک جمع‏بندى کلى، مى‏توان گفت: بیشتر افراد به دلایل عمده زیر، با عدم تمرکز فکر و حواس مواجه مى‏شوند: .1کسانى که خود را به انجام دادن کار یا مطالعه درسى مجبور مى‏کنند؛ در حالى که تمایل درونى چندانى به آن ندارند. در این صورت تمام قواى ذهنى و روانى‏شان به طور خودکار از آن موضوع پرت مى‏شود و دچار حواس‏پرتى مى‏گردند. چنین افرادى ممکن است مدت‏ها با بى‏علاقگى کارهایى انجام مى‏دهند یا به دنبال درس یا رشته تحصیلى خاصى، تلاش‏هایى کنند و به عبارت دیگر خود را مجبور به انجام دادن آن کار یا مطالعه مى‏بینند. .2 فشارهاى روانى نیز از عوامل عمده تشتت فکرى است. بیشتر افراد زمانى که با مسأله‏اى مواجه مى‏شوند، اگر معتقد باشند زمان کافى براى حل آن ندارند و یا توانایى حل مسأله و کسب توفیق را در خود نبینند، دچار نگرانى و اضطراب مى‏شوند و در نتیجه این نگرانى‏ها، ترس از شکست، افکار منفى عدم اعتماد به نفس و خیال‏بافى‏هاى منفى‏گرایانه، توان عمل و ابتکار و خلاقیت را از آنان سلب مى‏کند و به جاى اینکه روى موضوع خاص تمرکز کنند، بر ترس و احتمال شکست خود تمرکز مى‏کنند و یأس و ناامیدى بر آنها چیره شده و موجب حواس‏پرتى مى‏شود. .3گاهى برخى حوادث و اتفاقات، فضاى روانى فرد را دچار اختلال مى‏کند )نظیر آنچه در زندگى شخصى، تحصیلى، خانوادگى، اجتماعى و اقتصادى و... رخ مى‏دهد)، امکان تمرکز حواس را از بین مى‏برد. .4 گاهى عدم رعایت بهداشت مطالعه و اصول و قوانین آن و بهره نگرفتن از روش مناسب مطالعه، باعث خستگى جسمى و روانى شده و آمادگى روانى لازم براى مطالعه و درس خواندن از بین مى‏برد. در نتیجه احساس بى‏علاقگى و به دنبال آن عدم تمرکز حواس بر او مستولى مى‏شود. .5تکثر و تعدد فعالیت‏هاى فرد مخصوصا اگر در توان انسان نباشد، باعث عدم تمرکز حواس مى‏شود. راه‏هاى مقابله با عوامل حواس‏پرتى : براى مقابله با هر یک از عوامل فوق که هر کدام به گونه‏اى مانع تمرکز حواس مى‏شود - باید به راه‏کار خاص و مناسب با آن توجه نمود. در عین حال نکات زیر مى‏تواند به عنوان راه‏کارهاى کلى، مؤثر واقع شود: .1 در ابتدا و قبل از هر چیز، براى تمام فعالیت‏هاى درسى و غیردرسى برنامه‏ریزى کنید. اوقات شبانه‏روز را در یک جدول زمان‏بندى شده از هنگام بیدارى تا موقع خواب، یادداشت نموده و براى هر کارى، زمان خاصى و مناسب آن را معین نمایید، سعى کنید طبق همان برنامه تنظیم شده به انجام دادن همان فعالیت مشخص (کلاس، مطالعه، استراحت، عبادت، ورزش و...) بپردازید. حتى زمان معین و مشخصى را در طول روز، براى اندیشیدن درباره موضوعات مختلف با تخیلات و افکار مزاحم، اختصاص دهید. این کار حداقل دو فایده مهم دارد: الف. نظم و انضباط در تمام فعالیت‏ها حتى در اندیشه‏ها و افکارتان - راه پیدا مى‏کند که خود بسیار ارزشمند است. ب. اگر افکار مزاحم در غیر زمان معین، به سراغتان آمد و باعث حواس‏پرتى شما شد، مى‏توانید به خود وعده بدهید که زمان اندیشیدن در این باره، فلان زمان خاص و معین است. تأکید مى‏کنیم براى هر کار و فعالیتى وقت مشخص معین کنید و در آن وقت به هیچ امرى غیر از آن کار نپردازید. 2.اصول و قوانین لازم براى یک مطالعه سودمند را بشناسید و آن را به دقت رعایت فرمایید. ما نیز در اینجا به چند مورد اشاره مى‏کنیم: الف. با مد نظر قرار دادن هدف خویش از مطالعه و درس خواندن، احساس نیاز به مطالعه را در خودتان شعله‏ور سازید. ب. به هنگام مطالعه یا حضور در کلاس، از افکار ناامیدکننده، کسل کننده و غیرمنطقى بپرهیزید و همواره امید، قدرت و توانایى را در ذهن خود حفظ کنید. ج. همیشه براى مطالعه یا سر کلاس، کاغذ و قلمى داشته باشید و نت‏بردارى کنید یا خلاصه‏اى از مطالب را یادداشت کنید تا در فضاى روانى درس و مطالعه قرار داشته باشید، نه اینکه به دنبال افکار و ذهنیات خود باشید. د. با پیش‏مطالعه وارد کلاس شوید و پرسش‏هایى که درباره درس به ذهنتان مى‏رسد، بلافاصله از استاد بپرسید و به خود اجازه ندهید سؤال مطرح شده، ذهنتان را به خود مشغول دارد و به تدریج از فضاى روانى کلاس خارج شوید. با این روش ساده، مى‏توانید فرایند تدریجى و محتواى درسى کلاس را پى‏گیرى کنید و خود را در فضاى درسى یا مطالعه قرار دهید. ه. زمان و مکان مطالعه، باید از نظر فیزیکى و روانى از شرایط مناسب برخوردار باشد و هرگونه عاملى را که مى‏تواند باعث حواس‏پرتى شود (نظیر سر و صداها، سرما و گرما، نور کم یا خیلى شدید و...) از محیط مطالعه خود حذف کنید. .3در صورتى که تعدد کارها و فعالیت‏هاى غیردرسى، باعث عدم تمرکز مى‏شود، آنها را به حداقل ممکن برسانید و به خود بگویید: در این دوره و زمان، مهم‏ترین وظیفه و کار من مطالعه و درس‏خواندن و ارتقاى سطح علمى است و فعالیت‏هاى جانبى متعدد، مزاحم وظیفه اصلى من است. .4اگر مشکلات شخصى، اجتماعى، خانوادگى و... باعث عدم تمرکز حواستان مى‏شود؛ بدانید که: الف. زندگى فردى هیچ‏کس، خالى از مشکل نیست و ذهن هیچ فردى خالى محض نیست. از طرف دیگر با صرف فکر کردن و مشغولیت ذهنى درباره چنین مشکلاتى، هیچ دردى دوا نخواهد شد. پس به خود تلقین کنید که هنگام درس یا مطالعه، ذهن خود را از آن مسائل برهانید. ب. به هنگام مزاحمت آن افکار، به خود قول بدهید در این باره خواهم اندیشید (و زمانى را براى این کار در شبانه‏روز اختصاص دهید) ج. در صورت امکان به اتفاق یکى از دوستان خود، مطالعه یا مباحثه کنید. .5در صورتى که موضوع یا موضوعات خاص و محدودى، باعث حواس‏پرتى شما مى‏شود، به دنبال راه حل مناسب آن باشید؛ چرا که آن موضوع خاص، در حکم علت عدم تمرکز حواس شما است. پس براى مقابله با آن باید ابتدا علت و عامل اصلى را شناسایى کنید و در پى حذف یا تقلیل آن برآیید، ولى اگر موضوعات متعدد مختلف باعث حواس‏پرتى مى‏شود. به نکات چهارگانه بالا توجه نمایید. .6 برای اطلاعات بیشتر ر.ک: - تقویت و تمرکز فکر، ترجمه هوشیار - رزم آزما، انتشارات سپنج - اسرار تمرکز فکر، علی اکبر محمدزاده، انتشارات طلای چگونه می توان تمرکز حواس داشت؟ همه ما توانایی متمرکز شدن را داریم. نوشتن یک داستان، نواختن پیانو یا مجذوب یک فیلم سینمایی شدن، همگی به تمرکز نیاز دارند. ولی گاهی اوقات افکار شما پراکنده است و ذهنتان از موضوعی به موضوع دیگر کشیده می شود. در چنین مواقعی است که نیاز دارید یاد بگیرید چگونه حافظه خود را تقویت کنید. تقویت حافظه عبارت است از یادگیری های منظم ذهنی و مرتب کردن عواملی که یکباره به ذهن ما خطورمی کنند. پرورش ذهن آشفته پرورش تمرکز، یک مهارت است. پرتاب توپ بسکتبال به طرف حلقه، تایپ کردن و یا مطالعه ، نیاز به مهارت دارند. یادگیری یک مهارت نیز نیاز به تمرین و ممارست دارد. همانطور که وقتی دارویی را مصرف می کنید ، در بدن بدون کمک شما عمل می کند و با کارهای شما تداخل پیدا نمی کند، در مورد یک موضوع هم همین طور است و نباید با ورود افکار دیگر بر هم بریزد.عمل تمرکز، به تمرین احتیاج دارد. شاید در هنگام شروع تمرینات ، ابتدا تغییرات کمی را حس کنید، ولی پس از 4 تا6 هفته که از پرورش ذهن و یادگیری مهارت ها گذشت، متوجه پیشرفت های قابل توجهی خواهید شد و پس از مدت کوتاهی درمی یابید که چه سال هایی را برای تقویت حافظه و تمرکز ذهن خود هدر داده اید. برای شروع تمرینات ازاین تکنیک ها استفاده کنید: 1- حواست را جمع کن. 2- روش عنکبوتی. 3- فرصتی برای افکار مزاحم. سعی کنید از تکنیک هایی که مفید و مؤثر به نظر می رسند، استفاده کنید و حداقل به مدت3 روز آنها را به طور صحیح به کار ببندید. اگر متوجه تغییرات کمی شدید، پیشنهاد می شود تمرینات خود را ادامه دهید، چون در تمرکز ذهن شما مؤثر خواهد بود.همچنین می توانید در محیط اطرافتان نیز تغییراتی بدهید که ممکن است برای شما مفید باشند. حواست را جمع کن این شیوه ممکن است ظاهراً ساده به نظر بیاید، ولی در عین حال بسیار مؤثر است. هنگامی که حواستان پرت می شود و ذهنتان سرگردان است، مرتب به خودتان هشدار دهید که " حواست را جمع کن". این روش کم کم سبب می شود که توجه شما به موضوع مورد نظرتان جلب شود. برای مثال، هنگامی که در کلاس هستید و ذهن شما را کنفرانس کلاسی، تکالیفی که دارید، تاریخ، ساعت صرف غذا و یا هر چیز دیگری پر کرده، به خودتان بگویید:" حواست را جمع کن و به کنفرانس توجه کن". به هر حال تا حدی که ممکن است اجازه ندهید تمرکزتان به هم بریزد. و دوباره این هشدار را پیش خودتان تکرار کنید:" حواست را جمع کن". هنگامی که افکار مزاحم خود را پیدا کردید، کم کم با تکنیک " حواست را جمع کن" به حال بر می گردید. اگر یک شخص معمولی باشید، ممکن است این عمل را صدها بار در هفته انجام دهید. ولی طی روزهای آینده مدت زمانی که افکار خاصی درذهن شما می ماند، طولانی تر می شود، یا به عبارت دیگر تمرکزتان در مورد موضوعی خاص بالا می رود. بنابر این باید صبور باشید تا شاهد پیشرفت های خود در این زمینه باشید. روش عنکبوتی این روش نیز یکی دیگر از تکنیک هایی است که پایه و اساس تمرکز است و به شما کمک می کند تا تمرکز داشته باشید و از حواس پرتی جلوگیری کنید. اگر تار عنکبوتی را تحریک کنید، تار تکان می خورد و عنکبوت نسبت به جنبش تار، از خود واکنش نشان داده و می خواهد علت حرکت را بیابد، ولی وقتی چندین بار این عمل را تکرار کنید، خواهید دید که عنکبوت ، دیگر نسبت به حرکت تار هیچ عکس العملی از خود نشان نمی دهد و متوجه می شود که حشره ای به دام او نیامده است. این روش را یاد گرفته و ذهن خود را پرورش دهید و در برابر حواس پرتی تسلیم نشوید. وقتی کسی داخل اتاق می شود یا وقتی در با صدای بلند به هم می خورد، نباید به خودتان اجازه دهید که حواستان پرت شود. شما باید تمرکزتان را برای هدفی که در ذهن دارید، حفظ کنید. مثلاً در یک کنفرانس کلاسی اجازه دهید که دیگران جلوی شما حرکت کنند و سرفه کنند، بدون اینکه به آنها نگاه کنید فقط بین خودتان و کنفرانس، تونل ارتباطی ویژه ای ایجاد کنید و بگذارید دیگران از این تونل خارج باشند. و یا وقتی که با کسی صحبت می کنید، حواستان فقط به او باشد و به صورتش نگاه کنید و از حرف هایی که می زند یادداشت بردارید. بگذارید همه چیز از ذهنتان خارج شود و به هیچ چیز جز او توجه نکنید. فرصتی برای افکار مزاحم در طول روز ، زمان ویژه ای را به فکر کردن درباره مسائلی که به ذهن شما خطور می کنند و تمرکزتان را به هم می زنند اختصاص دهید. به طور مثال ساعت 30/ 4 تا 5 بعد از ظهر زمانی است که شما می توانید به این افکار بپردازید. هنگامی که این افکار مزاحم در طول روز به ذهن شما خطور کرد و باعث نگرانی شما شد، به یاد آورید که زمان ویژه ای را برای آنها در نظر گرفته اید و اجازه دهید که از ذهن شما خارج شوند. کسانی که از این روش استفاده کرده اند، توانسته اند 35 درصد از افکار مزاحم را در طول 4 هفته در خود کاهش دهند. این تغییر بزرگی است. گام های اساسی این روش عبارت اند از: 1- زمان ویژه ای را هر روز به این افکار اختصاص دهید. 2 وقتی افکار مزاحم وارد ذهن شما شدند، بدانید که زمان خاصی را برای فکر کردن به آنها گذاشته اید. 3- با تکنیک" حواست را جمع کن" هم می توانید این افکار را از ذهن خارج کنید . 4- به خودتان اطمینان بدهید که در زمان مخصوصی حتماً به این افکار مزاحم که تمرکز شما را بر هم می زنند، فکر خواهید کرد. روش های ذهنی دیگر 1- چوب خط زدن برای افکار مزاحم:کارت های کوچکی درست کنید و آنها را به 3 قسمت مساوی تقسیم کنید . یک قسمت را به صبح، یک قسمت را به بعدازظهر و قسمت سوم را به شب اختصاص دهید. هربار که تمرکزتان به هم ریخت و حواستان پرت شد، یک خط در قسمت مخصوص به آن بکشید. برای هر روز یک کارت برای خود تهیه کنید. وقتی به اندازه کافی ماهر شدید خواهید دید که تعداد خط ها روز به روز کاهش می یابد و این واقعاً جالب و هیجان انگیز است. 2- زمان استراحت: استراحت کوتاهی برای خودتان در نظر بگیرید.هنگامی که استراحت می کنید، اکسیژن بیشتری به مغزتان می رسد. بلند شوید و برای چند دقیقه در اتاق قدم بزنید. وقتی ما برای مدت طولانی می نشینیم، خون بدن ما به دلیل نیروی جاذبه، به طرف پایین ترین نقطه بدنمان، یعنی پاها کشیده می شود. ماهیچه های ما همانند یک پمپ عمل می کنند و هنگامی که ما راه می رویم، خون را به طور یکنواخت به سرتاسر بدن ما می رسانند. در نتیجه، اکسیژن بیشتری به مغز می رسد و باعث احساس شادابی و نشاط در بدن می شود. 3- عوض کردن موضوع: بسیاری از دانش آموزان به وسیله تغییردادن موضوع مطالعه، به تمرکز شان کمک می کنند. شما هم می توانید موضوعات متفاوتی را در نظر گرفته و با عوض کردن عنوان درسهایی که باید مطالعه نمایید، آنها را منظم کنید.4- جایزه و پاداش:هنگامی که کاری را به طور کامل انجام دادید، به خودتان پاداش دهید. کار شما ممکن است خیلی کوچک باشد و یا شاید یک مسئولیت بزرگ، که شما باید آن را به پایان برسانید. پاداشی که برای خودتان در نظر می گیرید، ممکن است قدم زدن در اطراف ساختمان، یک لیوان آب و یا خواندن یک مطلب جالب و خنده دار در روزنامه باشد. برای پروژه های مخصوص ، مانند پروژه پایان ترم یا دوره کردن یک کتاب حجیم، پاداش و جایزه ویژه ای در نظر بگیرید که اگر آنها را انجام دادید برای خودتان مثلاً یک پیتزای مخصو ص بخرید، به سینما بروید و یا بعد ازظهر را تلویزیون تماشا کنید. بعضی از جایزه ها می توانند خیلی بزرگ باشند. از این جوایز برای تکالیف سخت یا پروژه های طولانی استفاده کنید. وقتی کار بزرگی را انجام دادید، از پاداش های معمولی استفاده نکنید. افزایش فعالیت ها اگر یک مطلب را سرسری بخوانید، تمرکز شما به راحتی برهم می ریزد. در عوض برای هر قسمت، سرتان را تکان دهید و به دنبال پرسش بگردید. برای این مرحله باید بگویید" چگونه می توانم سطح فعالیتم را در حین مطالعه بالا ببرم؟" سپس مطالعه کنید تا جواب این پرسش را پیدا کنید. این کار ساده را انجام دهید. پرسش هایی که برای هر قسمت طرح می کنید مرکزیتی به افکار شما می دهند و باعث می شوند که روی مطلب مورد مطالعه مسلط شوید. همچنین هنگامی که درس می خوانید می توانید لیستی از پرسش ها را تهیه کنید و برای پیدا کردن جواب پرسش ها، به درس گوش دهید. هر از گاهی، مکان خود را تغییر دهید. در جایی که خیلی سرد است، ننشینید. جا به جا شدن، به حرکت خون در بدن کمک می کند و باعث می شود که اکسیژن بیشتری به مغز شما برسد و شاداب و سرحال باشید. اما بد نیست به این نکته هم توجه داشته باشیم که اساس تمرکز حواس هماهنگى ذهنى است‏ و به همین دلیل نگاهی بر راههای همانگی ذهنی می اندازیم : هرگز حدیث حاضر غایب شنیده‏اى من در میان جمع و دلم جاى دیگر است تمرکز حواس چیست؟ یکى از مهم‏ترین عوامل یادگیرى و یاد سپارى و باز یافت اطلاعات، تمرکز حواس است. اساس تمرکز حواس هماهنگى ذهنى است، یعنى اراده معطوف به هدف؛ و به زبان ساده‏تر، به خود یاد آورى کنیم چه کار یا هدفى را پى مى‏گیریم. اگر ما حواس خود را براى انجام کارى هماهنگ کرده، به آن کار معطوف کنیم، تمرکز حواس ایجاد کرده‏ایم و هر چه تمرکز بیش‏تر باشد، یادگیرى دقیق‏تر و کامل‏تر و ماندگارتر خواهد بود. تمرکز کم به گسستگى مطالب و بى‏نظمى ذهنى و آشفتگى روانى و فراموشى مى‏انجامد. عوامل ایجاد تمرکز حواس‏ 1. قصد تا انگیزه و نیاز به چیزى نباشد، تمرکز حواس و توجّه به آن امر دقیق نخواهد بود. براى آن که به چیزى توجّه پیدا کنیم، باید انگیزه‏اى نسبت به آن در ما پدید آید. در خصوص امور درسى و تحصیلى مقاصدى چون پیشرفت، موفقیت، رقابت سالم، اتمام تحصیل، یافتن شغل، مقام و منزلت اجتماعى، رفع نیازهاى مادّى زندگى، ازدواج و... مى‏تواند موجب تمرکز حواس گردد. 2. زمان و مکان و شرایط مطالعه‏ مطالعه منظم در زمان‏هاى تعیین شده در مکان ویژه این کار، به شرط تداوم، در ایجاد تمرکز تأثیر به سزا خواهد داشت. وقتى در مکان تعیین شده یا مثلاً پشت میز کار خود قرار گرفتیم، به آرامى تمرکز در ما شکل مى‏گیرد. البتّه اگر شرطهاى زیر رعایت شود: الف) لَم ندهیم. ب) از شل شدن بیش از حد عضلات جلوگیرى کنیم. ج) از لباس خواب و راحتى بهره نگیریم. د) ارتباط خود را با دنیاى خارج قطع کنیم. ه) گرماى مکان مطالعه را طبیعى و متوسط نگهداریم. و) از سر و صدا دورى کنیم. ز) از برنامه‏هاى تلویزیونى دور بمانیم. 3. پرهیز از خیالبافى‏ خیالبافى، غرق شدن در خاطرات گذشته و یاد کرد مشکلات از عوامل مُخلّ تمرکز است و سراغ مطالعه گرانى مى‏آید که مجال لازم را به آن‏ها مى‏دهند. عبادت ارجمند و مطالعه هدفمند اجازه خیالبافى نمى‏دهد. 4. تعارض انگیزه‏ها براى داشتن تمرکز حواس، باید به بلا تکلیفى خود پایان دهیم؛ از میان انگیزه‏هاى مختلف و متنوعى که ما را احاطه کرده‏اند، با انتخاب درست، یکى را برگزینیم و بقیه را به حاشیه ذهن برانیم. 5. مرور ذهنى‏ مرور فعالیت قبل از انجام آن که اصطلاحاً نقشه ذهنى خوانده مى‏شود، تمرکز زا است؛ چنان که آغاز کار با اضطراب و بدون برنامه و مقدمه تمرکز زدا است. وقتى سیر فعالیت علمى را در ذهن به سرعت مرور مى‏کنیم، آموخته‏ها و اطلاعاتِ نهفته در حافظه دراز مدّت به صفحه هشیار حافظه حاضر مى‏شوند و در نتیجه براى تمرکز حواس در یادگیرى، آمادگى فزون‏تر به دست مى‏آوریم. تمرینات تقویت حافظه و تمرکز بسیار سومند است. این تمرینات بارها در کارگاه‏هاى فراوان به فراگیران آموزش داده شده و به رضایت بسیار آن‏ها انجامیده است. مطالعه آن مى‏تواند خوانندگان را در موفقیت بیش‏تر تحصیلى یارى دهد. در این نوشتار یاد کرد نکات زیر کافى مى‏نماید: الف) متخصصان فراروان (Meracognation) معتقدند بهترین روش، براى یادگیرى بهتر و دقّت بیشتر، برخورد سؤالى با موضوع، متن یا محتواى مورد مطالعه است. ب) تمرکز، تابع مستقیم نوع حافظ است. در مقاله شماره‏هاى بعدى پرسمان از انواع حافظه بحث خواهد شد. ج) مطالعه چند کتاب در این زمینه سودمند است؛ از جمله کتاب مدیریت زمان، اثر لوتار جى سى ورت (ترجمه توکلى نیا) و کتاب 57 راه براى تقویت حافظه. منابع: عبداله شفیع آبادی(1375) راهنمایی تحصیلی وشغلی، تهران: پیام نور شکوه نوابی نژاد(1373) راهنمایی و مشاوره، تهران: انتشارات معاصر http://ravan-pooya.blogfa.com/ http://www.rasatous.com/peyk/peyk41.html http://www.javannewspaper.com http://main.uswr.ac.ir/JOR/20/tahghigh6-1.htm http://www.kkhec.ac.ir/hamyari/peikhamyar%201.htm http://www.parsipic.com/archives/001752.php http://www.kashanu.ac.ir/modules.php?name=treeview&op=viewnodepage&nid=1389 http://www.porseman.net/defaulte.aspx?namayesh=591 http://www.aftab.ir/news/2005/apr/12/c3c1113300387.php http://rss.nahad.ir/QAForm.aspx?ID=7264 http://www.eshteghal.ir/?CID=1_276&ID=146 http://mardom-e-no.com/index.php?id=3229 امیر حسین عتیقه چی